مبدأ فياض جمعيت و حضرت احاطت پناه كل ، در وقتى كه به التفات سلام « السّلام عليك أيّها النّبيّ » مرا قبلهء اهل سعادت ساخت در خلوتخانهء أَوْ أَدْنى كه اساطين ملأ اعلى از غايت خوف « لو دنوت أنملة لاحترقت » انگشت تعجب به دندان تحسر گرفته از دور ايستاده بودند ، آن را به اشارت نسبت « و على عباد اللّه الصّالحين » مقارن يافتم . » « 1 » « هرآينه غلام نفس ، يعنى تعيّن تفرقه آثار را به تيغ جبّارى معشوق به كشتن دادم در ميان آنكه اقامت جدار قابليت اصلى كه مثبت صور كثيره و ايتام متقابلين را كه بازماندگان آن حقيقتند و كنوز مخفيهء ظهور و اظهار در تحت آن است ، كردم . » « 2 » 9 - 2 - 3 . ويژگيهاى ادبى صائن الدين شرح نظم الدّر را به سبك نثر فنى معتدل نگاشته است . اين سبك در آن روزگار رونق پيشين خود را از دست داده بود ، و رسالهء مورد بحث از اين ديدگاه داراى ارزش است . البته قلم صائن الدين در غير از مواردى كه به مسائل علمى مىپردازد و نيز غير از مقدمه و وصول مقدمه به سادگى مىگرايد ؛ اما در مجموع مىتوان گفت كه شرح نظم الدر نمونه‌اى است از نثر فنّى در پايان دورهء رونق اين سبك . صائن الدين در رسالهء مورد بحث به انواع آرايه‌هاى سخن از سجع ، ترصيع ، موازنه ، جناس ، مراعات نظير و نيز انواع صور خيال توجه دارد . تركيبات ابداعى در كانون زيباييهاى نثر صائن الدين قرار گرفته است . اين تركيبات خوش‌آهنگ بيشتر از نوع وصفى هستند و اغلب با موصوف خود تضمين مزدوج مىسازند : وصال اتّحاد مآل ، « 3 » بارگاه عزت پناه ، « 4 » آفتاب عرفان تاب ، « 5 » حوصلهء اشتروار عالم‌گوار ، « 6 » دل سرگشتهء وحشى نهاد ، « 7 » بىمعنيان صورت‌آراى زينت‌پرست . « 8 » گاهى اين تركيبات ، خود جزئى از تركيبات اضافى و تشبيهى واقع مىشوند و در كنار

--> ( 1 ) . شرح بيت 750 . ( 2 ) . شرح بيت 714 . ( 3 ) . شرح بيت 299 . ( 4 ) . شرح بيت 446 . ( 5 ) . شرح بيت 752 . ( 6 ) . شرح بيت 198 . ( 7 ) . شرح بيت 249 . ( 8 ) . شرح بيت 240 .